X-ray และ CBCT จำเป็นแค่ไหน ในคนนอนกรนหรือ OSA?

280 จำนวนผู้เข้าชม |

ศาสตราจารย์นายแพทย์ วิชญ์ บรรณหิรัญ
American Board of Sleep Medicine,
Certified international sleep specialist

ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยที่มีปัญหา นอนกรน หลับไม่สดชื่น หรือสงสัยโรคหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (Obstructive Sleep Apnea: OSA) มักมีคำถามว่า จำเป็นต้องเอกซเรย์หรือสแกน CT หรือไม่ บทความนี้จึงอธิบายบทบาทของ X-ray cephalometry และ Cone Beam CT (CBCT) อย่างตรงไปตรงมา ว่าเหมาะใช้ในรายใด และไม่จำเป็นในรายใด

X-ray หรือ CBCT ใช้วินิจฉัย OSA ได้หรือไม่?

ไม่สามารถใช้ยืนยันการวินิจฉัย OSA ได้โดยตรง เนื่องจาก OSA เป็นภาวะที่เกิดจาก การยุบตัวของทางเดินหายใจขณะหลับ ขณะที่ภาพเอกซเรย์หรือ CT เป็นภาพนิ่งในขณะตื่น
การยืนยันโรคและประเมินความรุนแรงจึงยังต้องอาศัย การตรวจการนอนหลับ (sleep test) เป็นหลัก

X-ray cephalometry ช่วยอะไรในคนไข้นอนกรน

X-ray cephalometry เป็นภาพเอกซเรย์ด้านข้างศีรษะ ใช้ประเมินความสัมพันธ์ของโครงสร้างใบหน้า เช่น ขากรรไกร คาง เพดานอ่อน ลิ้น และตำแหน่งของกระดูกไฮออยด์ การตรวจชนิดนี้ช่วยให้แพทย์พิจารณาได้ว่า โครงสร้างใบหน้าอาจเป็นปัจจัยร่วมของการนอนกรนหรือ OSA หรือไม่
โดยทั่วไป X-ray cephalometry เหมาะในผู้ป่วยที่มีลักษณะคางถอย ใบหน้าแคบ หรือการสบฟันผิดปกติ ข้อดีคือ ใช้เวลาสั้น ค่าใช้จ่ายไม่สูง และได้รับรังสีในระดับต่ำ แต่ไม่สามารถบอกความรุนแรงของ OSA ได้ และไม่ใช้แทน sleep test

Cone Beam CT (CBCT) จำเป็นในรายใด ?

Cone Beam CT เป็นการตรวจภาพสามมิติที่ให้รายละเอียดโครงสร้างขากรรไกรและบริเวณรอบทางเดินหายใจได้ชัดเจน เหมาะใช้ในผู้ป่วยที่ต้องมีการ วางแผนการรักษาที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างใบหน้า เช่น การจัดฟัน การขยายขากรรไกร หรือการผ่าตัดที่เกี่ยวข้องกับขากรรไกรและโครงหน้า
CBCT ช่วยให้แพทย์และผู้ป่วยเข้าใจปัญหาโครงสร้างได้ตรงกันมากขึ้น อย่างไรก็ตาม CBCT ยังเป็นภาพนิ่งในขณะตื่น ไม่สามารถแสดงการยุบตัวของทางเดินหายใจขณะหลับได้ และ ไม่จำเป็นต้องตรวจในผู้ป่วยทุกราย

แพทย์จะพิจารณาเลือกการตรวจเฉพาะที่จำเป็นสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจเกินความจำเป็นและลดภาระค่าใช้จ่ายของผู้ป่วย

สรุปว่า X-ray cephalometry และ CBCT ไม่ได้ใช้เพื่อยืนยันการวินิจฉัย OSA โดยตรง แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้แพทย์เข้าใจโครงสร้างทางกายวิภาค และวางแผนการรักษาให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

หากมีอาการนอนกรน ง่วงกลางวัน หรือสงสัยภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อเลือกการตรวจและแนวทางรักษาที่เหมาะสมกับคุณจริง ๆ